Saggar-firing en rookton-stoken

SAGGAR-FIRING

Deze techniek is gebaseerd op een reductieve manier van stoken met een decoratie van ijzerchloride of ijzersulfaat in een gas- of hout gestookte oven. Het stoken in een elektrische oven is sterk af te raden, de chloriden en sulfaten tasten de spiralen nogal fors aan.

Een saggar is eigenlijk een "keramische trommel” waarin het te bakken voorwerp wordt afgesloten van de omgevingshitte en de directe vlammen. Wij bootsen dat effect na met enkele lagen gekreukelde aluminiumfolie. Vóór de biscuitbrand is het aan te bevelen om het voorwerp te polijsten voor een diepere glans na het stoken.

Op het biscuitgebakken voorwerp (tot 950 º C, want de scherf moet poreus blijven voor een goede absorptie) wordt een oplossing van ijzerchloride en/of ijzersulfaat met een zachte en volle kwast aangebracht. Dat mag meerdere keren over elkaar.
Ook kunnen oxiden en/of stains worden ingewreven in de huid van het voorwerp.
Terra Sigilata (zie aldaar voor het maken en aanbrengen ervan) kan ook heel goed worden gebruikt, licht roodbakkend met roodbakkende kleipoeder gemaakt of gemaakt met witte kleipoeder (die je weer kunt inkleuren).

In het voorbereidingstraject kun je ook nog werken met koperdraad, kippengaas, draden van staalwol en dergelijke niet-brandbare elementen die hun eigen kleurende waarde in dit proces hebben.

Na het stoken kleurt deze decoratie rood / oranje- tot geelachtig, afhankelijk van de temperatuur, de stookduur, de toegevoegde oxiden en de mate van reductie / oxidatie. Door de intuïtieve manier van stoken kunnen ook donkere en zwarte vlekken ontstaan. Dat is inherent aan dit reducerende proces.

Het werken op deze manier vergt enige discipline van jezelf. IJzerchloride is agressief (het wordt voornamelijk gebruikt voor het patineren van brons), dus beschermende handschoenen en kleding is aan te bevelen. Bij het aanbrengen van de kleurende stoffen kun je het beste op een laag kranten werken. Komt er toch vloeistof op je handen, dan moet je die direct wassen met ruim water. Het inademen van de verbrandingsdampen moet je vermijden uiteraard. De gebruikte gereedschappen meteen na gebruik goed afspoelen.
Als je je bewust bent van de gevaren, dan zijn deze ook wel weer te overzien en acceptabel.

IJzerchloride voeg je toe aan water (ongeveer 100 gram op 400 cc. water) niet andersom. Het gehalte mag je aanpassen aan je eigen smaak en werkwijze. Even opletten: het genereert ook een exotherme reactie (er komt warmte vrij).  

Allerlei brandbare stoffen, die ook voor het reduceren van Raku worden gebruikt zijn mogelijk, te denken valt dan aan zaagsel, theebladen, zeewier en koffiedik, paardenhaar, bladeren, stro etc. etc.
De voorwerpen worden in meerdere
, (kruislings aangebrachte) lagen aluminiumfolie (keukenfolie) gewikkeld en in de oven geplaatst. 
Vooraf moet je de folie in elkaar frommelen en weer losmaken, dat levert luchtpockets op en die bevorderen het proces van reductie.
De stukken kunnen op en tegen elkaar worden gelegd.
 Het is wel handig om met een pyrometer het proces te volgen en te sturen.

Na de brand op 650-800 graden laten we de voorwerpen rustig en gecontroleerd afkoelen, de oven dus een beetje “gesloten” houden en na deze een periode van afkoeling kunnen de stukken uit de oven worden gehaald met een raku-tang.
De aluminiumfolie is dan voor een groot deel vergaan (gedegenereerd). De resterende aluminiumfolie wordt verwijderd en dan wordt het (hopelijk mooie) resultaat zichtbaar. 
De te hanteren temperatuur heeft te maken met je eigen proceskeuze.Raku oven

Tenslotte kun je een beschermende en kleur-verdiepende was aanbrengen en uitpoetsen. Dat kun je meerdere keren herhalen tot er bij het oppoetsen een mooie diepe en satijnachtige oppervlakte ontstaat.

Mijn eigen (Raku-) oven heb ik gemaakt van twee op elkaar gemonteerde roestvrijstalen wasmachinetrommels, gevoerd met keramische deken. Het gewicht is beperkt, de oven is dus gemakkelijk verplaatsbaar.

ROOKTON STOKEN
In een (oude) oliedrum maak je op bepaalde hoogten met een boormachine gaten in de wand. Hoeveel? Dat hangt af van de windkracht die dag, van het brandbare materiaal, van de doorsnede en de hoogte van de ton etc. etc. Proefondervindelijk vaststellen dus. Matig beginnen en eventueel meerdere gaten bij boren.

De voorwerpen worden gedecoreerd met terra sigilata (recept: zie elders op deze site) of voorzien van een oppervlaktebewerking met kleurpigmenten. 

Daarna worden de voorwerpen in een laag zaagsel op de bodem geplaatst, er wordt zaagsel tussen gestrooid en extra zaagsel toegevoegd bovenop de voorwerpen, daarop komt een nieuwe laag voorwerpen en daar gaan we mee door tot er een laatste laag zaagsel is aangebracht. 

Bovenin de oven wordt het zaagsel aangestoken  met open bovenkant. Na enige tijd kan er een deksel op worden geplaatst, geheel of geddeeltelijk. Het vuur moet gaan smeulen waardoor er geheel of gedeeltelijk reductie gaat plaatsvinden.

Het is aan te bevelen goed op de windrichting te letten, want het smeulen kan uren en uren duren.

Na verloop van tijd en na de afkoeling liggen alle voorwerpen op en over elkaar op de bodem van de ton. Het kan nog lang nagloeien dus pas op met beetpakken. In het reductieve milieu ontstaan al naar gelang van de intensiteit van het stoken allerlei variaties in kleur en zwart-wit.

Voor meer informatie zie de link: Primitief stoken en de sublink Zaagseloven.